Johann Bernoulli Stichting voor de Wiskunde te Groningen

Gerrit Schaake 1892-1945

Gerrit Schaake (Amsterdam 8 January 1892 - Amsterdam 5 April 1945) was a professor at the University of Groningen between 1931 and 1945.

Gerrit Schaake werd op 8 Juni 1892 te Amsterdam geboren, in het gezin van Hendrik Schaake (Amsterdam 14 April 1867 - Amsterdam 23 Augustus 1959) en Adriana Magdalena Spek (Oldebroek 4 Januari 1863 - Amsterdam 17 Februari 1923), die op 15 Februari 1890 in Elburg in het huwelijk waren getreden. Een jaar later werd er nog een dochter geboren: Adriana Magdalena Schaake (Amsterdam 20 april 1893 - Amsterdam 24 Januari 1974). Ze woonden aan de Nieuwe Leliestraat 153 en later aan de Frederik Hendrikstraat 50. Bij het huwelijk gaf Hendrik als beroep behanger op, vervolgens was hij langere tijd aanzegger, en uiteindelijk was hij directeur van een levensverzekerings-maatschappij. Schaake bezocht de 2e H.B.S. met driejarige cursus aldaar, doorliep daarna de vierde en vijfde klasse van de le H.B.S. met vijfjarige cursus in dezelfde plaats. Begin Augustus 1908 slaagde hij voor het HBS examen. Een jaar later behaalde hij het aanvullend staatsexamen B tot toelating aan de universiteit.

ONDERWIJSACTEN

Studie en onderwijs. Schaake begon zijn studie wis- en natuurkunde in 1909 aan de universiteit van Amsterdam. Daarnaast heeft hij in 1910 en 1911 de aktes K1 en K5 behaald die lesbevoegdheid in het middelbaar onderwijs gaven. Eind 1913 behaalde hij cum laude het candidaats examen, terwijl hij eind 1917 cum laude zijn doctoraal examen wiskunde deed. In 1922 promoveerde hij in Amsterdam cum laude tot doctor in de wis- en natuurkunde op een proefschrift: Afbeeldingen van figuren op de punten eener lineaire ruimte bij Hk. de Vries. In de tussentijd had hij in 1918 aan de Gooische HBS in Bussum een tijdelijke aanstelling als leraar gekregen die in 1919 werd omgezet in een vaste aanstelling. In Bussum woonde hij samen met zijn zuster. De betrekking in Bussum zou hij behouden tot 1926. In datzelfde jaar werd hij toegelaten als privaatdocent in de leer der meetkundige verwantschappen aan de universiteit van Amsterdam. Hij opende zijn colleges met een openbare les over Meetkundige afbeeldingen. Voor zijn werk is de invloed van zijn leermeester Hendrick de Vries en van de Utrechtsche hoogleraar Jan de Vries van grote beteekenis geweest.

DE VRIES 25 JAAR HOOGLERAAR

Hoogleraar. In 1931 werd Schaake hoogleraar in de elementaire wiskunde en de meetkunde te Groningen als opvolger van de op 1 Mei vertrokken Van der Waerden. Op 2 Mei 1931 aanvaardde hij dit ambt met het uitspreken van een rede getiteld: De bouw der Meetkunde. Zijn collegas op dat ogenblik waren Van der Corput, sinds 1923 hoogleraar, en Ridder, die als lector ook in 1931 was aangesteld. Na zijn aanstelling zijn er tussen 1931 en 1940 vijf reguliere promoties geweest: van Tol (1932), Jansen (1933), van Dijk (1935), Gerretsen (1939), en Gramsbergen (1940). Verder waren er nog de promoties van J. de Groot en A. van Heemert; zij waren promovendi van Freudenthal, die in 1940 van zijn plichten aan de universiteit van Amsterdam werd ontheven. Freudenthal bleef echter informeel raadgever met de bedoeling dat beiden bij L.E.J. Brouwer in Amsterdam zouden promoveren. Toen Brouwer dat laatste om onduidelijke redenen onmogelijk maakte zijn zowel de Groot als van Heemert in Groningen bij Schaake terechtgekomen, waar ze in 1942 en 1943, respectievelijk, promoveerden. Een andere niet-reguliere promovendus was W.C. Monna, de vader van de wiskundige A.C. Monna, die op latere leeftijd nog wilde promoveren maar eind 1944 onverwacht zou overlijden.

In Groningen woonde Schaake in een kamer van Hotel de Doelen aan de Grote Markt. Ergens in 1944 is hij vanuit Groningen naar Amsterdam teruggegaan, waar zijn vader en zuster aan de Nassaukade woonden. In Amsterdam wist men hem nog wel te vinden: W.C. Monna heeft hem daar nog rond 1 September opgezocht om wat kleinigheden naar aanleiding van zijn proefschrift door te nemen. Verdere communicatie moest worden uitgesteld aangezien reizen naar Amsterdam niet goed mogelijk meer was en de post te onbetrouwbaar werd geacht. Op 5 April 1945, net voor de bevrijding, overleed Schaake te Amsterdam, in de ouderdom van 53 jaar.

OVERLIJDEN

Waarschijnlijk is hij door de hongerwinter van uitputting gestorven (meldt Van der Corput). Zijn boekenverzameling werd in September 1945 op een veiling van de hand gedaan.

VEILING NALATENSCHAP

De betekenis van Schaake voor het werk van Van der Waerden is aanzienlijk geweest. Hierover zegt van der Corput in 1948 onder andere het volgende: "Van groot belang voor de ontwikeling, die de meetkunde van het aantal later in het werk van Van der Waerden heeft genomen, was het proefschrift van de zeer betreurde, in 1945 overleden, Groningse hoogleraar G. Schaake. In het laatste gedeelte van dat proefschrift wordt nl. de uiterst vruchtbare en originele methode van de 'ontaarde projectieve transformaties' ontwikeld". Met behulp hiervan verkreeg Schaake een zeer eenvoudig bewijs van de stelling van Bezout, die zegt, dat het aantal snijpunten van een kromme en een oppervlak het product van hun graden is. Van der Waerden generaliseerde dit bewijs voor een willekeurig aantal afmetingen. Met van der Waerden moet Schaake na 1931 een wetenschappelijk contact onderhouden hebben. Het bezoek van van der Waerden aan Groningen in 1938 en zijn toen gegeven cursus Algebraïsche Meetkunde moet daar ook mee te maken hebben gehad. In van der Waerden's Einführung in die Algebraische Geometrie (Leipzig, 1939) wordt Schaake bedankt voor het lezen van de drukproeven en het aangeven van verbeteringen in de tekst; verder komt Schaake's bovenbeschreven bewijsvoering aan de orde (zie blz. 157).

Publicaties over G. Schaake

Publicaties van G. Schaake

  • G. Schaake, Afbeeldingen van figuren op de punten eener lineaire ruimte. Proefschrift Universiteit van Amsterdam 1922
  • G. Schaake, Meetkundige afbeeldingen, Openbare les Amsterdam 1926
  • G. Schaake, De bouw der Meetkunde, Intreerede Groningen 1931
  • J.G. van der Corput en G. Schaake, Ungleichungen für Polynome und trigonometrische Polynome. Compositio Math. 2 (1935), 321–361.
  • J.G. van der Corput en G. Schaake, Berichtigung zur Ungleichungen für Polynome und trigonometrische Polynome. Compositio Math. 3 (1936), 128–128.

Uit de KNAW proceedings:

  • (with Hk de Vries), On the singular solutions of ordinary and partial differential equations of the first order. Proceedings 16 (1914), 1152-1162
  • (met Hk de Vries), Over de singuliere oplossingen van gewone en partiële differentiaalvergelijkingen van de eerste orde, Amst. Ak. Versl. 22 (1914), 1047-1057.
  • A New Method for the Solution of the Problem of the Characteristics in the Enumerative Geometry. Proceedings 25, nummer 3-4 (1923) 113-117
  • The Complex of the Conies which cut Five Given Straight Lines. Proceedings 26(7-8) (1923) 513-521
  • On the Plane Pencils Containing Three Straight Lines of a given Algebraical Congruence of Rays. Proceedings 26(7-8) (1923) 522-528
  • Determination of the Bilinear System of ∞3 Line Elements of Space. Proceedings 27(1-2) (1924) 2-12
  • Abbildung der ungeordneten Punktepaare einer Ebene auf die Punkte eines vierdimensionalen Raumes. Proceedings 34(6-10) (1931), 1116-1123
  • Eine Eigenschaft der Umlegungen. Proceedings 35(4) (1932), 498-501
  • On an involution among the rays of space. Proceedings 22(6) (1920), 488-492
  • On the Surface of the Trisecants of a Twisted Curve which has Multiple Points. Proceedings 27(5-6)(1924) 362-370
  • Die Kongruenz der rationalen biquadratischen Raumkurven, die durch sieben gegebene Punkte gehen. Proceedings 32(2) (1929) 109-114
  • Anzahlbestimmung der rationalen Kurven fünfter Ordnung, die durch zehn gegebene Punkte des Raumes gehen. Proceedings 32(4) (1929) 487-489
  • Anzahlbestimmung der Quadrisekanten einer algebräischen Raumkurve, die mehrfache Punkte besitzt. Proceedings 32(10) (1929) 1398-1402
  • Eine Transformation des ∞6-Systemes der rationalen biquadratischen Raumkurvech fünf gegebene Punkte gehen. Proceedings 33(3) (1930), 332-336
  • Representation of the Polar Triangles of a Conic Section on the Points of Space. Proceedings 27(7-8) (1924) 584-600
  • The Rank-Numbers of an Involution of Rays in Space. Proceedings 28(1) (1925) 13-22
  • Representation of the Pairs of Points conjugated relative to a Conic, on the Points of Space. Proceedings 28(3) (1925) 267-281
  • Representation of the Pairs of Points that are Associated relative to a Conic, on the Points of Space (Second communication). Proceedings 28(6) (1925) 550-555
  • An Involution in the Rays of Space through which a Quadratic Scroll is Associated to a Plane Pencil. Proceedings 28(6) (1925) 556-563
  • A Representation of the Congruence of the Twisted Cubics which Pass through Four given Points and which Cut a given Straight Line Twice. Proceedings 29(6) (1926) 776-785
  • A Quadruple Involution in Space. Proceedings 29(7) (1926) 901-913
  • The Congruence of the Twisted Cubics which Pass through Four Given Points and which Cut Two Given Straight Lines. Proceedings 29(8) (1926) 1020-1027
  • Determination of the System (2, 1, 1,) of ∞3 Line Elements of Space. Proceedings 29(8) (1926) 1028-1031
  • The Involution in the Rays of Space with Rank Numbers One, One, and Zero. Proceedings 29(8) (1926) 1032-1040
  • On the Bilinear System of ∞3 Line Elements of Space. Proceedings 29(8) (1926) 1041-1044
  • The Quadratic Birational Correspondence between Two Linear Complexes of Rays. Proceedings 30(6) (1927) 657-663
  • The Representations of a Linear Ray Complex on Point-Space that Associate Quadratic Surfaces to the Bilinear Congruences of the Complex. Proceedings 31(7) (1928) 701-714
  • On a Configuration of Ten Lines in Space. Proceedings 31(7) (1928) 715-717

Publicaties van G. Schaake op MathSciNet

Mathematics Genealogy Project voor G. Schaake

Bronnen: Mondelinge mededelingen van Wout Knol. KNAW Digital Library, KNAW Overige publicaties, CKCC – Virtual Research Environment, Diverse publicaties, Illustratiedatabanken, Wetenschappelijke instrumenten en objecten, Digitale bibliotheken en archieven (met dank aan Tom Koornwinder).

[HWB en HSVdS Augustus 2018]