Johann Bernoulli Stichting voor de Wiskunde te Groningen

Anthonie van Heemert 1912-1968

Anthonie van Heemert (Amsterdam 26 December 1912 - Groningen 15 April 1968) was a lector in Groningen between 1962 and 1968.

Korte biografie. Anthonie (Toon) van Heemert werd geboren te Amsterdam op 26 december 1912. Zijn ouders waren de architect Cornelis van Heemert (Baarn 19 November 1878 - Wageningen 9 Mei 1961) en Catharina Margaretha Wilhelmina Jantzen (Lage Vuursche 1 September 1889 - Waalwijk 10 Juli 1979). Er waren nog drie kinderen. Hij studeerde van 1929 - 1935 in de wis- en natuurkunde aan de Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam. In 1932 slaagde hij cum laude voor het kandidaatsexamen en in 1935 voor het doctoraalexamen met hoofdvak wiskunde. Na het volbrengen van een militaire eerste oefening van 1935-1936 werkte hij op het Mathematisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Zijn begeleiders waren L.E.J. Brouwer en H. Freudenthal. Vervolgens bracht hij langere tijd in het middelbaar onderwijs door: eerst was hij leraar aan de Chr. H.B.S. te Leeuwarden van 1938 tot 1945 en vervolgens was hij leraar aan de eerste Chr. H.B.S. te Amsterdam van 1945 tot 1946.

Proefschrift. Gedurende zijn tijd in Leeuwarden voltooide van Heemert zijn proefschrift. Hij was begonnen met een topologisch onderwerp bij Freudenthal. Toen Freudenthal in 1940 als Jood van zijn plichten aan de universiteit ontheven werd bleef hij raadgever voor van Heemert en ook voor J. de Groot, met de bedoeling dat beiden bij Brouwer in Amsterdam zouden promoveren. Toen Brouwer dat laatste om onduidelijke redenen onmogelijk maakte zijn zowel De Groot als Van Heemert in Groningen bij de meetkundige Schaake terechtgekomen. Op 5 februari 1943 promoveerde Van Heemert cum laude te Groningen bij G. Schaake op een proefschrift getiteld De $R_n$-adische voortbrenging van algemeen-topologische ruimten met toepassing op de constructie van niet splitsbare continua.

Toegepaste wiskunde. Van 1946 tot 1951 was hij werkzaam aan het Nationaal Luchtvaart Laboratorium te Amsterdam. Deze organisatie was in 1937 ontstaan uit de in 1919 opgerichte Rijksstudiedienst voor de Luchtvaart die als doel had het vergroten van de veiligheid van de militaire luchtvaart. Door de snelle opkomst van de civiele luchtvaart werd door het NLL, tegenwoordig NLR, een betere basis gelegd voor het verrichten van wetenschappelijk onderzoek voor de nationale vliegtuigindustrie. Het NLL was een broedplaats voor jonge toegepaste wiskundigen, waar bijvoorbeeld Timman, E. van Spiegel, en ook de later in Groningen benoemde Van de Vooren geruime tijd gewerkt hebben. Uit deze tijd stamt een aantal verhandelingen over stationaire en instationaire stromingen alsmede over de theorie van het dragende vlak en van pijlvormige vleugels.

Terug naar het onderwijs. In 1951 keerde van Heemert weer terug naar het middelbaar onderwijs. Tussen 1951 en 1953 was hij als leraar werkzaam aan het Christelijk Lyceum te Apeldoorn en tussen 1954 en 1957 aan het Christelijk Lyceum te Zutphen. Deze werkzaamheden werden gedurende de cursus 1953 tot 1954 onderbroken door een buitengewoon verlof, dat hij aan de Rijksuniversiteit te Utrecht doorbracht. Daar verzorgde hij de colleges van W.T. van Est, die gedurende deze cursus in Amerika verbleef. In 1957 werd hij als wetenschappelijk hoofdambtenaar A aangesteld, eerst aan de Rijksuniversiteit te Utrecht, en vervolgens aan de Rijksuniversiteit te Groningen. Aldaar was in het begin van het studiejaar 1957 - 1958 de hoofdambtenaar P.C. Sikkema naar de TH Delft vertrokken. Sedert 1958 was van Heemert ook als docent verbonden aan de Fryske Akademy in verband met de opleiding voor de middelbare akten in de wiskunde. Tevens was hij gedurende vele jaren medewerker aan het Zentralblatt für Mathematik en aan de Applied Mechanics Reviews.

Lectoraat in Groningen. Van januari 1961 werkt hij als lector aan de Rijksuniversiteit te Groningen om onderwijs te geven in de propaedeutische meetkunde. De propaedeutische analyse werd verzorgd door de lector W. Verdenius, die op dezelfde datum aangesteld werd. Hij heeft colleges gegeven in meetkunde, abstracte algebra, en topologie. Hij aanvaardde zijn ambt met een rede getiteld Wiskunde en eeuwige waarheden op 26 Februari 1963. Van mythische en religieuze bindingen van de wiskunde in de oudheid, gaat het via Pythagoras, Plato, en de Christelijke periode o.a. bij Augustinus, naar de negentiende eeuw toen de band tussen wiskunde en theologie werd losgemaakt. Van Heemert begint zijn betoog met J.W. Ermerins, een van zijn voorgangers in Groningen, die in 1843 fel geprotesteerd heeft tegen het opheffen van het 'klein mathesis examen' voor de theologie studenten. Hij vertelt er overigens bij dat tijdens een examen een afwachtende houding van de student meestal voldoende was om de goedige professor Ermerins zelf de gestelde problemen op het bord te laten oplossen.

Anthonie van Heemert overleed te Groningen op eerste Paasdag 15 April 1968 na al enige tijd ernstig ziek geweest te zijn. Van Heemert was getrouwd met Pierrette C. Fermin (1906 - 2002). Het echtpaar Van Heemert-Fermin kreeg twee dochters Els en Retteke. Een kleinzoon Pepijn van der Laan (1972) promoveerde als wiskundige in 2004 in Utrecht; zijn proefschrift heeft hij opgedragen van Heemert: Ter nagedachtenis aan Dr. Anthonie van Heemert (Wiskundige, 1912 - 1968).

Boeken door Van Heemert:

[1] De Rn-Adische voortbrenging van algemeen-topologische ruimten met toepassingen op de constructie van niet splitsbare continua. Proefschrift Groningen. Koninklijke Van Gorcum, 1943 (186 p).
[2] (met L.R.J. Westermann) Inleiding in de analytische meetkunde en de lineaire algebra. Deel 1, P. Noordhoff 1967.

Publicaties van A. van Heemert op MathSciNet

Mathematics Genealogy Project voor A. van Heemert

[HWB en HSVdS Augustus 2018]