Johann Bernoulli Stichting voor de Wiskunde te Groningen

Boris Kahn 1911-1943

Attach:kahn.jpg Δ Boris Kahn (Plainpalais 7 October 1911 - Sobibor 23 July 1943) was a conservator of the Physics Laboratory of the University of Groningen between 1939 and 1940, lecturing in mechanics and quantum mechanics.

Boris Kahn was geboren in Plainpalais bij Genève op 7 oktober 1911 uit Russische ouders. Hij overleed op 23 juli 1943 in Sobibor. Als kind verhuisde zijn familie naar Arnhem, waar hij opgroeide en naar school ging. Hij deed eindexamen H.B.S. in Juni 1928.

Hij studeerde in Utrecht waar hij vooral beinvloed werd door de fysici L.S. Ornstein en H.A. Kramers, en de wiskundige J. Wolf. Hij deed doctoraal examen in April 1934. Hij promoveerde op 13 Juni 1938 cum laude bij G.E. Uhlenbeck, die Kramers in Utrecht was opgevolgd, als hoogleraar theoretische natuurkunde. Het proefschrift was getiteld On the theory of the equation of state en handelde over de theorie van faseovergangen, inclusief die in de quantummechanica. In een artikel gebaseerd op dat proefschrift generaliseerden Kahn en Uhlenbeck de toen net ontwikkelde expansies van J. Mayer van klassieke naar quantumsystemen. Het zou een van de leidende artikelen over faseovergangen blijven, totdat begin jaren 50 de Nobelprijswinnaars Yang en Lee hun theorie van fase-overgangen zouden presenteren. Het wordt nog altijd regelmatig geciteerd. De altijd uiterst kritische Wolfgang Pauli gaf volgens Uhlenbeck als commentaar op het artikel: "Das muss man lesen." Het werk trok toen ook de aandacht, omdat een vorm van Bose-Einsteincondensatie, de typische quantumfaseovergang, een verklaring zou zijn voor het toen net ontdekte verschijnsel der superfluiditeit. Het werk was een van de eerste stappen in de mathematisering van de theorie van faseovergangen. Waar Kahn en Uhlenbeck vooral de theorie van reele functies aanriepen bleek later, met name uit het werk van Yang en Lee, dat de ook en juist complexe functietheorie van veel nut kan zijn, zie Uhlenbeck hieronder.

Kronig werd na zijn vertrek naar Delft, in 1939, opgevolgd door Kahn als conservator aan het Natuurkundig Laboratorium van de Rijksuniversiteit, met als leeropdracht mechanica en quantummechanica. Als jood werd hij na de bezetting uit zijn functie ontheven. Hij gaf nog een aantal jaren les in de wiskunde en mechanica op scholen in Groningen en Leeuwarden, en op het Joods Lyceum in Den Haag, voor hij bij een razzia werd opgepakt en via Westerbork naar Sobibor werd gedeporteerd.

Publicaties van B. Kahn

  • On some further consequence of Fermi's theory of the $\beta$-radioactivity. Physica 3 (1936) 495
  • Note on the interaction of nuclear particles. Physica 4 (1937) 403
  • (With G.E. Uhlenbeck) On the theory of condensation. Physica 4 (1937) 1155; 5 (1938) 399
  • On the theory of the equation of state. Dissertation Utrecht, North-Holland 1938; In J. de Boer and G.E. Uhlenbeck (Eds.), Studies in Statistical Mechanics 3 North-Holland 1965
  • (With H. Froehlich and W. Heitler) Deviation from the Coulomb law for the proton. Proc. Roy. Soc. 171 (1939) 269
  • (With H. Froehlich and W. Heitler) The photo disintegration of the deuteron in the meson theory. Proc. Roy. Soc. 174 (1940) 753
  • (With C.J. Gorter) On the theory of gyromagnetic effects. Physica 7 (1940) 753
  • Quantum statistieken. Ned. T. Natuurk. 7 (1940) 401
  • Remark on deviations from the fine structure formula. Physica 8 (1941) 58
  • De theorie der kernkrachten. Ned. T. Natuurk. 9 (1942) 189

Literatuur over B. Kahn

  • K. van Berkel, Academische Illusies. De Groningse universiteit in een tijd van crisis, bezetting en herstel 1939-1950. Uitgeverij Bert Bakker 2005 pp 197, 199, 290, 534, 569, 584
  • Jaarboek der Rijksuniversiteit te Groningen 1939 blz 111
  • Jaarboek der Rijksuniversiteit te Groningen 1941 blz 11
  • G. Uhlenbeck, Foreword. In J. de Boer and G.E. Uhlenbeck (Eds.), Studies in Statistical Mechanics 3 North-Holland 1965
  • Kahn staat vermeld op de herdenkingsplaquette in het Academiegebouw

Dank aan Aernout van Enter

[H.W. Broer en H.S.V. de Snoo April 2021 - in aanbouw]