Johann Bernoulli Stichting voor de Wiskunde te Groningen

Anthonie van Heemert 1912-1968

Anthonie van Heemert (Amsterdam 26 December 1912 - Groningen 14 April 1968) was a lector in Groningen between 1962 and 1968.

Korte biografie. Anthonie van Heemert werd geboren te Amsterdam op 26 december 1912. Zijn ouders waren de architect Cornelis van Heemert (Baarn 19 November 1878 - Wageningen 9 Mei 1961) en Catharina Margaretha Wilhelmina Jantzen (Lage Vuursche 1 September 1889 - Waalwijk 10 Juli 1979). Er waren nog drie kinderen. Van Heemert studeerde van 1929 tot 1935 in de wis- en natuurkunde aan de Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam. In 1932 slaagde hij cum laude voor het kandidaatsexamen en in 1935 voor het doctoraalexamen met hoofdvak wiskunde. Na het volbrengen van een militaire eerste oefening van 1935-1936 werkte hij op het Mathematisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Zijn begeleiders waren L.E.J. Brouwer en H. Freudenthal. Vervolgens bracht Van Heemert langere tijd in het middelbaar onderwijs door: eerst was hij leraar aan de Chr. hbs te Leeuwarden van 1938 tot 1945 en vervolgens was hij leraar aan de eerste Chr. hbs te Amsterdam van 1945 tot 1946.

Proefschrift. Gedurende zijn tijd in Leeuwarden voltooide Van Heemert zijn proefschrift. Hij was begonnen met een topologisch onderwerp bij Freudenthal. Toen Freudenthal in 1940 als Jood van zijn plichten aan de universiteit ontheven werd bleef hij raadgever voor Van Heemert en ook voor J. de Groot, met de bedoeling dat beiden bij Brouwer in Amsterdam zouden promoveren. Toen Brouwer dat laatste om onduidelijke redenen onmogelijk maakte zijn zowel De Groot als Van Heemert in Groningen bij de meetkundige Schaake terechtgekomen. Op 5 februari 1943 promoveerde Van Heemert cum laude te Groningen bij G. Schaake op een proefschrift getiteld De $R_n$-adische voortbrenging van algemeen-topologische ruimten met toepassing op de constructie van niet splitsbare continua.

Toegepaste wiskunde. Van 1946 tot 1951 was Van Heemert werkzaam aan het Nationaal Luchtvaart Laboratorium (NLL) te Amsterdam. Sinds 1961 staat het NLL bekend onder de naam Nationaal Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR). Het NLL was een broedplaats voor jonge toegepaste wiskundigen. In 1946 werd de sectie voor flutter en theoretische aërodynamica (de F-sectie) opgericht, die tot 1951 onder leiding stond van J.H. Greidanus (1911-1993). Hier werkten onder anderen Van de Vooren en R. Timman (1917-1975). Uit deze tijd stamt een aantal verhandelingen van Van Heemert, enkele samen met J.H. Greidanus, over stationaire en instationaire stromingen en over de theorie van het dragende vlak en van pijlvormige vleugels.

Terug naar het onderwijs. In 1951 keerde Van Heemert weer terug naar het middelbaar onderwijs. Tussen 1951 en 1953 was hij als leraar werkzaam aan het Christelijk Lyceum te Apeldoorn en tussen 1954 en 1957 aan het Christelijk Lyceum te Zutphen. Deze werkzaamheden werden gedurende de cursus 1953 tot 1954 onderbroken door een buitengewoon verlof, dat hij aan de Rijksuniversiteit te Utrecht doorbracht. Daar verzorgde hij de colleges van W.T. van Est, die gedurende deze cursus in Amerika verbleef. In 1957 werd Van Heemert als wetenschappelijk hoofdambtenaar A aangesteld, eerst aan de Rijksuniversiteit te Utrecht, en vervolgens aan de Rijksuniversiteit te Groningen. Aldaar was in het begin van het studiejaar 1957 - 1958 de hoofdambtenaar P.C. Sikkema naar de TH Delft vertrokken. Sedert 1958 was Van Heemert ook als docent verbonden aan de Fryske Akademy in verband met de opleiding voor de middelbare akten in de wiskunde. Tevens was hij gedurende vele jaren medewerker aan het Zentralblatt für Mathematik en aan de Applied Mechanics Reviews.

Lectoraat in Groningen. Van januari 1961 werkte Van Heemert als lector aan de Rijksuniversiteit te Groningen om onderwijs te geven in de propaedeutische meetkunde. De propaedeutische analyse werd verzorgd door de lector W. Verdenius, die op dezelfde datum aangesteld werd. Hij heeft colleges gegeven in meetkunde, abstracte algebra, en topologie. Hij aanvaardde zijn ambt met een rede getiteld Wiskunde en eeuwige waarheden op 26 Februari 1963. Van mythische en religieuze bindingen van de wiskunde in de oudheid, gaat het via Pythagoras, Plato, en de Christelijke periode o.a. bij Augustinus, naar de negentiende eeuw toen de band tussen wiskunde en theologie werd losgemaakt. Van Heemert begint zijn betoog met J.W. Ermerins, een van zijn voorgangers in Groningen, die in 1843 fel geprotesteerd heeft tegen het opheffen van het 'klein mathesis examen' voor de theologie studenten. Hij vertelt er overigens bij dat tijdens een examen een afwachtende houding van de student meestal voldoende was om de goedige professor Ermerins zelf de gestelde problemen op het bord te laten oplossen.

Anthonie van Heemert overleed te Groningen op eerste Paasdag 14 April 1968 na al enige tijd ernstig ziek geweest te zijn. Van Heemert was getrouwd met Pierrette C. Fermin (1906-2002). Het echtpaar Van Heemert-Fermin kreeg vijf kinderen: Els, Heleen, Kees, Thonie en Retteke. Een kleinzoon Pepijn van der Laan (1976) promoveerde als wiskundige in 2004 in Utrecht; zijn proefschrift heeft hij opgedragen aan Van Heemert: "Ter nagedachtenis aan Dr. Anthonie van Heemert (Wiskundige, 1912-1968)".

Publicaties van A. van Heemert:

[1] Topologisch Gruppen und unzerlegbare Kontinua. Compos. Math. 5 (1937) 519-326
[2] De Rn-Adische voortbrenging van algemeen-topologische ruimten met toepassingen op de constructie van niet splitsbare continua. Proefschrift Groningen. Koninklijke Van Gorcum, 1943 (186 p).
[3] The existence of 1- and 2-dimensional subspaces of a compact metric space. Nederl. Akad. Wet., Proc. 49 (1946) 905-910; Indag Math 8 (1946) 564-569
[4] Zur Kennzeichnung der Systeme der Kreise und der Kegelschnitte. J. Reine Angew. Math. 194 (1955) 183-189
[5] Cyclic permutations with sequences and related problems. J. Reine Angew. Math. 198 (1957) 56-72
[6] Wiskunde en eeuwige waarheden. Openbare les. Wolters, Groningen 1963
[7] (met L.R.J. Westermann) Inleiding in de analytische meetkunde en de lineaire algebra. Deel 1, P. Noordhoff 1967.

NLL Technische Rapporten van A. van Heemert:

  • A generalisation of the formula of Parseval. F38 (1948)
  • (met J.H. Greidanus) Theory of the oscillating aerofoil in two-dimensional incompressable flow. F41 (1949)
  • The calculation of downwash fields for a lifting plane in steady flow. F51 (1949; published 1951)
  • On the numerical evaluation of certain types of intergrals. F55 (1949)
  • The calculation of downwash at the surface of a lifting plane in steady flow: I Theory II Tables and graphs. F58 (1950)
  • Application of a method in lifting surface theory to a rectangular plane wing of aspect ratio 6. F59 (1950)
  • The calculation of the downwash of sweptback wings in the region of the tail unit. F73 (1951)
  • A generalization of Prandtl's equation. F76 (1951)
  • Application of the generalized Prandtl equation to an elliptic plane wing under yaw. F77 (1951)
  • (met J.H. Greidanus) Chordwise downwash distribution of an infinite wing of constant chord with a periodic spanwise distribution of vorticity in oblique flow. F78 (1950)

Publicaties van A. van Heemert op MathSciNet

Mathematics Genealogy Project voor A. van Heemert

Dank aan dochter Els Torrenga - van Heemert en kleinzoon Pepijn van der Laan voor hun commentaar en foto.

[HWB en HSVdS Augustus 2021]